vrijdag 26 januari 2018

Over Moed - uit Nichomachean Ethics van Aristoteles


  That it is a mean with regard to feelings of fear and confidence has already been made evident; and plainly the things we fear are terrible things, and these are, to speak without qualification, evils; for
which reason people even define fear as expectation of evil. Now we fear all evils, e.g. disgrace, poverty, disease, friendlessness, death, but the brave man is not thought to be concerned with all;
for to fear some things is even right and noble, and it is base not to fear them- e.g. disgrace; he who fears this is good and modest, and he who does not is shameless. He is, however, by some people called brave, by a transference of the word to a new meaning; for he has in him something which is like the brave man, since the brave man also is a fearless person. Poverty and disease we perhaps ought not to fear, nor in general the things that do not proceed from vice and are not due to a man himself. But not even the man who is fearless of these is brave. Yet we apply the word to him also in virtue of a similarity; for some who in the dangers of war are cowards are liberal and are confident in face of the loss of money. Nor is a man a coward if he fears insult to his wife and children or envy or anything of the kind; nor brave if he is confident when he is about to be flogged. With what
sort of terrible things, then, is the brave man concerned? Surely with the greatest; for no one is more likely than he to stand his ground against what is awe-inspiring. Now death is the most terrible of all
things; for it is the end, and nothing is thought to be any longer either good or bad for the dead. But the brave man would not seem to be concerned even with death in all circumstances, e.g. at sea or in
disease. In what circumstances, then? Surely in the noblest. Now such deaths are those in battle; for these take place in the greatest and noblest danger. And these are correspondingly honoured in
city-states and at the courts of monarchs. Properly, then, he will be called brave who is fearless in face of a noble death, and of all emergencies that involve death; and the emergencies of war are in
the highest degree of this kind. Yet at sea also, and in disease, the brave man is fearless, but not in the same way as the seaman; for he has given up hope of safety, and is disliking the thought of
death in this shape, while they are hopeful because of their experience. At the same time, we show courage in situations where there is the opportunity of showing prowess or where death is noble; but in these forms of death neither of these conditions is fulfilled.

                                 7

  What is terrible is not the same for all men; but we say there are things terrible even beyond human strength. These, then, are terrible to every one- at least to every sensible man; but the terrible
things that are not beyond human strength differ in magnitude and degree, and so too do the things that inspire confidence. Now the brave man is as dauntless as man may be. Therefore, while he will fear even the things that are not beyond human strength, he will face them as he ought and as the rule directs, for honour's sake; for this is the end of virtue. But it is possible to fear these more, or less, and again to fear things that are not terrible as if they were. Of the faults that are committed one consists in fearing what one should not, another in fearing as we should not, another in fearing when we should not, and so on; and so too with respect to the things that inspire confidence. The man, then, who faces and who fears the right things and from the right motive, in the right way and from the right time, and who feels confidence under the corresponding conditions, is brave; for the brave man feels and acts according to the merits of the case and in whatever way the rule directs. Now the end of every activity is conformity to the corresponding state of character. This is true, therefore, of the brave man as well as of others. But courage is noble. Therefore the end also is noble; for each thing is defined by its end. Therefore it is for a noble end that the brave man endures and acts as courage directs.   Of those who go to excess he who exceeds in fearlessness has no name (we have said previously that many states of character have no names), but he would be a sort of madman or insensible person if he feared nothing, neither earthquakes nor the waves, as they say the Celts do not; while the man who exceeds in confidence about what really is terrible is rash. The rash man, however, is also thought to be boastful and only a pretender to courage; at all events, as the brave man is with regard to what is terrible, so the rash man wishes to appear; and so he imitates him in situations where he can. Hence also most of them are a mixture of rashness and cowardice; for, while in these situations they display confidence, they do not hold their ground against what is really terrible. The man who exceeds in fear is a coward; for he fears both what he ought not and as he ought not, and all the similar characterizations attach to him. He is lacking also in confidence; but he is more conspicuous for his excess of fear in painful situations. The coward, then, is a despairing sort of person; for he fears everything. The brave man, on the other hand, has the opposite disposition; for confidence is the mark of a hopeful disposition. The coward, the rash man, and the brave man, then, are concerned with the same objects but are differently disposed towards them; for the first two exceed and fall short, while the third holds the middle, which is the right, position; and rash men are precipitate, and wish for dangers beforehand but draw back when they are in them, while brave men are keen in the moment of action, but quiet beforehand.   As we have said, then, courage is a mean with respect to things that inspire confidence or fear, in the circumstances that have been stated; and it chooses or endures things because it is noble to do so, or because it is base not to do so. But to die to escape from poverty or love or anything painful is not the mark of a brave man, but rather of a coward; for it is softness to fly from what is troublesome, and such a man endures death not because it is noble but to fly from evil.

                                 8   

Courage, then, is something of this sort, but the name is also applied to five other kinds.   First comes the courage of the citizen-soldier; for this is most like true courage. Citizen-soldiers seem to face dangers because of the penalties imposed by the laws and the reproaches they would otherwise incur, and because of the honours they win by such action; and therefore those peoples seem to be bravest among whom cowards are held in dishonour and brave men in honour. This is the kind of courage that Homer depicts, e.g. in Diomede and in Hector:   First will Polydamas be to heap reproach on me then; and      For Hector one day 'mid the Trojans shall utter his vaulting        harangue:      Afraid was Tydeides, and fled from my face.   This kind of courage is most like to that which we described earlier, because it is due to virtue; for it is due to shame and to desire of a noble object (i.e. honour) and avoidance of disgrace, which is ignoble. One might rank in the same class even those who are compelled by their rulers; but they are inferior, inasmuch as they do what they do not from shame but from fear, and to avoid not what is disgraceful but what is painful; for their masters compel them, as Hector does:      
But if I shall spy any dastard that cowers far from the fight,      Vainly will such an one hope to escape from the dogs.   And those who give them their posts, and beat them if they retreat, do the same, and so do those who draw them up with trenches or something of the sort behind them; all of these apply compulsion. But one ought to be brave not under compulsion but because it is noble to be so.   (2) Experience with regard to particular facts is also thought to be courage; this is indeed the reason why Socrates thought courage was knowledge. Other people exhibit this quality in other dangers, and professional soldiers exhibit it in the dangers of war; for there seem to be many empty alarms in war, of which these have had the most comprehensive experience; therefore they seem brave, because the others do not know the nature of the facts. Again, their experience makes them most capable in attack and in defence, since they can use their arms and have the kind that are likely to be best both for attack and for defence; therefore they fight like armed men against unarmed or like trained athletes against amateurs; for in such contests too it is not the bravest men that fight best, but those who are strongest and have their bodies in the best condition. Professional soldiers turn cowards, however, when the danger puts too great a strain on them and they are inferior in numbers and equipment; for they are the first to fly, while citizen-forces die at their posts, as in fact happened at the temple of Hermes. For to the latter flight is disgraceful and death is preferable to safety on those terms; while the former from the very beginning faced the danger on the assumption that they were stronger, and when they know the facts they fly, fearing death more than disgrace; but the brave man is not that sort of person.   (3) Passion also is sometimes reckoned as courage; those who act from passion, like wild beasts rushing at those who have wounded them, are thought to be brave, because brave men also are passionate; for passion above all things is eager to rush on danger, and hence Homer's 'put strength into his passion' and 'aroused their spirit and passion and 'hard he breathed panting' and 'his blood boiled'. For all such expressions seem to indicate the stirring and onset of passion. Now brave men act for honour's sake, but passion aids them; while wild beasts act under the influence of pain; for they attack because they have been wounded or because they are afraid, since if they are in a forest they do not come near one. Thus they are not brave because, driven by pain and passion, they rush on danger without foreseeing any of the perils, since at that rate even asses would be brave when they are hungry; for blows will not drive them from their food; and lust also makes adulterers do many daring things. (Those creatures are not brave, then, which are driven on to danger by pain or passion.) The 'courage' that is due to passion seems to be the most natural, and to be courage if choice and motive be added.   Men, then, as well as beasts, suffer pain when they are angry, and are pleased when they exact their revenge; those who fight for these reasons, however, are pugnacious but not brave; for they do not act for honour's sake nor as the rule directs, but from strength of feeling; they have, however, something akin to courage.   (4) Nor are sanguine people brave; for they are confident in danger only because they have conquered often and against many foes. Yet they closely resemble brave men, because both are confident; but brave men are confident for the reasons stated earlier, while these are so because they think they are the strongest and can suffer nothing. (Drunken men also behave in this way; they become sanguine). When their adventures do not succeed, however, they run away; but it was the mark of a brave man to face things that are, and seem, terrible for a man, because it is noble to do so and disgraceful not to do so. Hence also it is thought the mark of a braver man to be fearless and undisturbed in sudden alarms than to be so in those that are foreseen; for it must have proceeded more from a state of character, because less from preparation; acts that are foreseen may be chosen by calculation and rule, but sudden actions must be in accordance with one's state of character.   (5) People who are ignorant of the danger also appear brave, and they are not far removed from those of a sanguine temper, but are inferior inasmuch as they have no self-reliance while these have. Hence also the sanguine hold their ground for a time; but those who have been deceived about the facts fly if they know or suspect that these are different from what they supposed, as happened to the Argives when they fell in with the Spartans and took them for Sicyonians.   We have, then, described the character both of brave men and of those who are thought to be brave.

                                 9   

Though courage is concerned with feelings of confidence and of fear, it is not concerned with both alike, but more with the things that inspire fear; for he who is undisturbed in face of these and bears himself as he should towards these is more truly brave than the man who does so towards the things that inspire confidence. It is for facing what is painful, then, as has been said, that men are called brave. Hence also courage involves pain, and is justly praised; for it is harder to face what is painful than to abstain from what is pleasant.   Yet the end which courage sets before it would seem to be pleasant, but to be concealed by the attending circumstances, as happens also in athletic contests; for the end at which boxers aim is pleasant- the crown and the honours- but the blows they take are distressing to flesh and blood, and painful, and so is their whole exertion; and because the blows and the exertions are many the end, which is but small, appears to have nothing pleasant in it. And so, if the case of courage is similar, death and wounds will be painful to the brave man and against his will, but he will face them because it is noble to do so or because it is base not to do so. And the more he is possessed of virtue in its entirety and the happier he is, the more he will be pained at the thought of death; for life is best worth living for such a man, and he is knowingly losing the greatest goods, and this is painful. But he is none the less brave, and perhaps all the more so, because he chooses noble deeds of war at that cost. It is not the case, then, with all the virtues that the exercise of them is pleasant, except in so far as it reaches its end. But it is quite possible that the best soldiers may be not men of this sortbut those who are less brave but have no other good; for these are ready to face danger, and they sell their life for trifling gains.   So much, then, for courage; it is not difficult to grasp its nature in outline, at any rate, from what has been said.

 . . . NICOMACHEAN ETHICS    by Aristotle   translated by W. D. Ross . . .

vrijdag 24 maart 2017

Comenius was here (first)

Comenius, schreef al eerder dan Gracían (rond het jaar 1630), een vergelijkbaar werk als het Criticon, het labyrint van de wereld en het paradijs van het hart.

Het is een verhaal van een man, een pelgrim (Comenius zelf) die op zoek gaat naar het goed en kwaad in de wereld en wanneer hij de reis begint een gids aantreft in het labyrint, Deze gids heet Searchall (in de Engelse vertaling) en wijst hem de weg, wanneer hij een tweede gids vindt die (genaamd Faslehood) hem laat zien dat wat hij ziet niet is wat hij denkt dat het is. "... Iedereen draagt een masker wanneer ze in de menigte lopen, terwijl ze dat masker afdoen wanneer ze alleen zijn. Dat is omdat ze hun ware gedaante niet kunnen of willen laten zien..."

De reis leidt langs zes wijken van verschillende type bewoners (de gezinsmensen, handelaren, strijders, etc. ,...)
...
In een van de straten komt hij "professionals" tegen zoals de historicus,
"... wat is die gekke toeter die deze man heeft, vraagt de pelgrim aan zijn gids, die hem uitlegt dat dit een bril is die historici gebruiken om te kijken naar wat achter hen ligt, en daarmee kunnen ze dan de toekomst voorspellen."

... en in het centrum van het labyrint staat het kasteel van verwaandheid waar de koningin woont. Zij regeert met hulp van adviseurs en besluit over het lot van de mensen die bij haar om raad komen, zo stelt ze dat er nu eenmaal ongelijkheid moet zijn en dat de mannen over vrouwen regeren, maar omdat de vrouwen de helft van de bevolking uitmaken moeten de mannen wel gehoor geven aan  hun raad.
De pelgrim is echter niet tevreden met deze manier en zie overal onrechtvaardigheid en verwaandheid en verval en besluit door te lopen, het paleis verlatend.

Dan komt in het tweede boek Het paradijs van het hart, de reis ter vervolging. Dit heeft een steeds meer religieus karakter.
Enkel in het hart, kan de reiziger zijn rust vinden doordat hij daar kan luisteren naar het hart dat hij van god heeft gekregen en niet afgeleid wordt zoals in het labyrint dat enkel verderf en verval kent.

...
Persoonlijk vind ik dit verhaal een stuk minder diepzinnig dan El Criticon, maar het kwam wel eerder en ik ben benieuwd waar en of Gracian zich heeft laten inspireren door deze theoloog.

 ... wordt vervolgd.

dinsdag 29 december 2015

Kenau, La Marimacha

Dat we in een tijd leven van terugkijken blijkt wel uit de recente filmproductie van een boek van Tessa de Loo over het leven van Kenau "Simonsdochter Hasselaer (1526–1588)."
In retrospectief wordt het Hollandse begrip Kenau opgewaardeerd. Ergens hebben feminsten in Nederland een steek laten vallen door deze vrouw niet eerder tentoon te stellen. Kenau heeft altijd een negatieve klank gehad in onze taal. Een kenau was een manvrouw en daarmee was de kous af. Maar in de film (en het boek ?) blijkt ze een soort Wilemina van Oranje te zijn geweest; een verzetsdame waar menig mannelijk verzetsstrijder trots op kan zijn.

De ironie is groot wanneer de film juist over het machistische Spanje gaat; het verzet tegen de spaanse troepen wordt geleid door een Katholieke (of toch protestante) - vrouwelijke - ondernemer. De legende gaat verder dat zij aanvoerder is van een groep van c. 300 vrouwen die de Spanjaarden met teer en strooi tegenhouden...

In het Spaans is er vreemd genoeg geen vergelijkbaar begrip. Nu is Kenau als concept afgeleid van een eigenaam, terwijl het Spaanse equivalent marimacha (samenvoeging van Maria en Macho) niet teruggaat tot die tijd, de etomologie is in ieder geval bekend qua jaar. Ook is er - op internet - weinig bekend over deze vrouw, in de Spaanse taal. Niet op wikipedia in ieder geval en er is geen begrip dat zich kan meten met het Hollandse "Kenau." Terwijl er in Spanje voldoende marimachas zijn te vinden. het machisme is niet een pure mannelijke aangelegenheid (al is het wel overheersend mannelijk).

zaterdag 6 december 2014

De schilder uit Vlaanderen

De titel verwijst naar een Spaanse historische roman van de schrijfster Rosa Ribas met als oorspronkelijke titel: "El pintor de Flandes."

Het verhaal gaat terug naar de zeventiende eeuw en begint rond 1622 vlak na de wapenstilstand (het twaalfjarige bestand). Een geadopteerde zoon van de familie van (Antoon van) Dyck - en leermeester van de hofschilder Rubens - krijgt de gelegenheid om voor een Spaanse edelman een groot schilderij (af) te maken.

De schrijfster die Spaanse taal en letterkunde gestudeerd heeft, gebruikt allerlei wetenswaardigheden over de cultuur van die tijd.

Zo schrijft ze onder andere (pagina 91) over buitenlanders in Spanje, aan de hand van een anecdote waarin de handen worden afgehakt van een bende rovers en soortgelijke criminelen:
La mayoria seguro que son extranjeros. Si no hubiera tanto forastero solicitando prebendas, haciendas y favores, no tendriamos ni la mitad de hurtos en esta villa. (de meerderheid zijn buitenlanders. Als er niet zoveel allochtonen zouden zijn op zoek naar baantjes en diensten zouden we niet de helft van het aantal diefstal hebben...)

Het aardige is dat deze visie vaak terugkomt in Spanje zowel hedentendagen waar Spanjaarden klagen over buitenlanders die het werk van de locale bevolking "afpikken," maar ook uit de tijd van de grote recessie na de ontdekking van America. Toen het eenmaal slechter ging gaan de autochone bevolking kun klachten uiten tegenover buitenlanders.  Dit schrijft o.a. de econoom Miguel González Moreno in zijn book over Andalusische economen, in het bijzonder de economen Tomás de Mercado en Martínez de Mata.

Het boek behandelt impliciet meer over cultuur, onder andere wanneer de schilder Paul van Dyck de ambitie heeft om in Madrid opgenomen te worden als hoffelijke, dat lukt echter niet omdat "in Spanje een schilder een ambachtsman is, iemand die met zijn handen werkt en die zal nooit gewaardeerd worden zoals een edelman:

- "pero aquí en España las cosas son diferentes. Aquí los pintores son servidores y medran únicamenteofreciendo su labor a algún señor que nunca se habrá suciado las manos usándolas para trabajar."

Het verhaal is vooral bedoeld voor liefhebbers van geschiedenis. Het verhaal betreft een ambitieuze schilder die uit het gilde van Rubens naar Madrid reist op uitnodiging van een even ambitieuze adellijke. Deze laatste wil namelijk zijn rivaal, de adviseur van de jonge koning uit het veld slaan zodat hijzelf deze positie kan overnemen. Het schilderij dat de katolieke schilder uit Vlaanderen moet invullen (het raamwerk de onthoofding van Johannes de Doper is al gezet) dient als middel om het doel te bereiken. Naarmate de invulling gestalte krijgt en de intrige duidelijker wordt begrijp de Vlaming Paul in welk web hij terecht is gekomen.

zondag 4 mei 2014

Een stierengevecht, Jacobus van Looy

Een impressie van een stierengevecht, door schilder / schrijver Jacobus van Looy, uit 1887. Uit een tijd dat daar nog over geschreven kon worden. Het aardige van het fragment - beter niet te lezen door paardenliefhebbers - is dat het inderdaad typisch impressionistisch overkomt, net als de stroming uit de schilderkunst.

[foto verwijderd]

Het paard lag te trappen in het zand, men zag den picador ophelpen door zijn knecht, onder den arm genomen, hem met gestrekte beenen overeind zetten als een ledepop. Stijf, zonder gewrichtsbuigingen in de knieën, scharrelde hij naar zijn paard, dat overeind was geranseld door een anderen rooden 1)Is een meester, is een groot meester. [p. 168] helper; en even daarna kwam het weêr draven langs de schutting, beschimmeld door bloedvlekken, de darmenzak klotsend tusschen zijn pooten, met een jammerlijk vertoon van afgeleefdheid en stomheid; en zijn ruiter zag op naar boven, met een dommen, brutalen lach, onder een vurigen storm van uitjouwingen en oorverdoovend fluiten, dat hem in de ooren dringen kwam, uit de rijen waar hij langs reed. - ‘Moordenaar, dronkaard van brandewijn, slachter!’ schreeuwde de jonge man. - ‘Weg met dat paard, 't beest is op, er meê naar buiten, 't is schande!’ riep de boer, die vlammen kreeg in 't gezicht en vuur in de oogen, toen het paard onder voorbij ging, voortgeslagen door de chulos. (bron - dbnl)